3.

1. W barze Janusz pijany basista kłócił się z perkusistą, z którym właśnie się poznał. Poszło o to, że ten pierwszy wypytywał się o tonację, w której gra ten drugi, na co ten drugi powiedział mu, że jego interesuje free jazz i tonacje wychodzą mu i kolegom, jakie wychodzą, na co ten pierwszy z oburzeniem powiedział „po prostu nie umiesz grać”. Perkusista nawet nie próbował udowadniać, że umie, tylko wkurwiło go, że ten basista tak się przypierdala i że ma w poważaniu ideał wolnej improwizacji. Pierwszy się uniósł dumą i poszedł sobie. Drugi zaczął się gotować, ale uznał, że to sumie to lepiej, bo doszłoby do mordobicia. Powoli dopijał piwo.

2. Joasia dziś przytargała ze śmietnika kawał drewnianego stołu do renowacji (zrobiła to mimo uszkodzonego ścięgna Achillesa).

4.

1. Próbowałem opowiedzieć koszmar, ale Klaudia bez przerwy mi przerywała, bo akurat ciągle jej się coś przypominało i skojarzało. Próbowałem dokończyć, ale w pewnym momencie ona chyba zapomniała, że opowiadam sen, bo miałem wrażenie, że zdawało jej się, że opowiadam sytuację z życia, bo tak żywo reagowała. Nie mialem jak jej dać do zrozumienia, że to sen, bo głupio by mi było, gdyby okazało się, że jednak pamięta o tym.

2. Czekałem na autobus linia 502. Trochę się spóźnił, ale to chyba z powodu dzisiejszej procesji (to tłumaczy policję tu i tam), która właśnie przechodziła. Słyszałem słowa pieśni księdza „i jeśli ktoś myśli, że jest bez grzechu, ten oszukuje się”.     

6.

1. Paliłem kiedyś paragony w zlewie. Fragment jednego z nich uniósł się w górę i wleciał mi do oka. Na początku trochę piekł, ale szybko zgasł. Wyciągnąłem go, sporo mrugałem i potem długo się wpatrywałem w moje oko przez lustro w łazience. Nie wyglądało to tak, jakby się coś stało.

2. Zadzwonił dziś do mnie brat jakoś po dwudziestej drugiej i moje pierwsze wrażenia po przeczytaniu „Snu ulotnego jak obłok” dały motywację do rozmowy na tematy filozofii, wiary, polityki i Eneidy, która trwała ponad godzinę i dwadzieścia minut.

9.

1. Pani Jadzia w ramach kaprysu kupiła całego arbuza (może myślała o wnuczkach?). A wyszła tylko po sól do obiadu. Gdy wchodziła do domu, to pies Ares tak na nią naskoczył, że aż wypadła jej torba i arbuz się roztrzaskał. Rodzina jednak nie miała z tym problemu i wszyscy żartowali, że tak łatwiej się go pokroi.

2. Wysiadłem na stacji metra centrum. Ruchome schody nie działały i wszyscy ludzie (a było gęsto) musieli iść o własnych siłach. Cały tłum przetaczał się powoli, pełznąc niby wielki robal.

12.

1. Z beczki buchał płomień. Byłem bardzo pijany i pomyślałem, że mogę odpalić papierosa od tego ognia. Bujnąłem się i papieros wpadł do beczki, a ja poparzyłem dłoń. Koledzy to zobaczyli, zabrali mnie jak najdalej od niej i zaprowadzili do łazienki, żebym przemywał dłoń zimną wodą. Po chwili mi się to znudziło i wyszedłem na papierosa. Patryk powiedział, żebym wypierdalał do łazienki lać wodę na oparzenie, bo później będę mieć przejebane, a ja bardzo chciałem zapalić, ale nie umiałem tego wysłowić, bo byłem zbyt pijany i zjarany.

2. Jestem z tatą na cmentarzu. Wieje silny wiatr (ok. 22km/h z porywami do 32km/h z południowego zachodu). Wcześniej byliśmy na grobie dziadka Ryśka i tata uznał, że wystarczy tylko wymienić wkłady w dwóch zniczach bez odpalania ich. Teraz grób babci Zofii i dziadka Janka. Tutaj tata uznał, że jednak odpali wkłady. Odpala zapałkę jedną po drugiej przez uderzanie główkami z pewnej odległości pod katęm ~45 stopni. Próbuje raz po raz, a z oddali (po mojej i ojca lewej) słychać dźwięki tłuczonych zniczy, które zwiał wiatr. Obok jest grób, na którym, jako element pomnika, jest wyrzeźbiona księga z pozłacanym cytatem, rzekomo z Einsteina:

„Żyjemy w naszych dzieciach i następnych pokoleniach. Albowiem to dalej my, a nasze ciała to tylko zwiędłe liście na drzewie życia”

Z zasady używam dość nietypowej składni. Czasem buduję skomplikowane, niezręczne zdania. Często gubię słowa. Z jednej strony to może się wiązać z tym, że jestem na spektrum autyzmu (nawet jak mówię, to dość niecodziennie składam zdania i stosuję osobliwą prozodię; często powtarzam słowa), z drugiej strony nie przepadam za współczesnym przymusem stosowania jak najkrótszych, jak najprostszych wypowiedzi. Mętne, obskurne konstrukcje – tak piszę i mówię.

Zbliża się dwudziesta pierwsza, jest dużo śniegu, na zewnątrz go jest. Dużo. Hm, może trochę przesadziłem z tym, jak to opisałem. jakimi słowami, jak to napisałem. Drugi dzień świąt. Drugi. Teraz wyjdę na spacer, żeby słuchać muzyki przez słuchawki (bezprzewodowe JBL) i zastanowić się nad sobą i nad swoim życiem.

Przed wyjściem siedziałem przy stole w ciszy. W butelce wody gazowanej Staropolanka 2000 jest lód, widzę go. Butelka jest nieotwarta i bardzo zimna.

Wyszedłem i spacerowałem. Było zimno, ale byłem ciepło ubrany.

Po spacerze położyłem się na łóżku. Tak od razu. Wszedłem do domu, do nikogo nic nie mówiłem, pobiegłem na górę i się położyłem w kurtce i w butach. Pomyślałem, że to dziwne, to cofnąłem się do wejścia. Wszedłem normalnym tempem na korytarz, gdzie ściągnąłem buty. Mama spytała, czy wszystko w porządku, na co ja, że tak. Zdjąłem kurtkę i powiesiłem ją na wieszaku na półpiętrze. Dopiero wtedy poszedłem na górę, do mojego pokoju, do mojego łóżka.

Mam 25 lat i w sumie uważam, że najlepsze lata mojego życia już są za mną [adnotacja: czytając to jako prawie 30-latek mam bekę w chuj i nawet teraz uważam zupełnie inaczej]. Teraz są lata do robienia kariery. Ale kariera mi nie idzie. Dlatego jestem w ewidentnym limbie. Przynajmniej tak się czuję, ale wiem, że to obciąża moich bliskich (widać to). Próżniak, filut, człowiek zbędny, marzyciel, slacker, NEET. Różne, różne, różne słowa. Wiele określeń przychodzi mi do głowy. Najbardziej aktualne jest NEET. Tak, mam duże trudności z zarobkiem. Jedyne na czym mi zależy to książki. Depresja i spektrum autyzmu utrudniają mi życie. Nie mogę mieć stałej pracy, bo nie umiem pracować. Potencjalni pracodawcy patrzą na mnie w dziwny sposób. Nie umiem niczego zrobić bez dokładnych instrukcji. Ale to tylko część mojego życia.

Łóżko jak łóżko. Lubię w nim czytać i słuchać muzyki. W domu rodzinnym mam duże łóżko, po jego drugiej stronie trzymam książki. Literatura mnie uspokaja. Słucham muzyki (płyta zespołu Boris) i czytam. Nie napiszę co teraz czytam.

Mój wzrok zastyga na jednym passusie i przenoszę się myślami gdzie indziej.

Grzybnia przypomina układ nerwowy. Moje ciało i moje życie to owocniki. Myślę o sobie. Grzyby są interesujące. Lubię robić dania z grzybów, ich budowa i to, jakie są w dotyku, fascynuje mnie. Jestem owocnikiem moich myśli, ja odpadnę, moje myśli zostaną. Moje myśli chcą się rozmnożyć, ale nie jestem pewien, czy owocnik spełni swoją funkcję. W przestrzeni życiowej jestem pleśnią, która trzyma się swojej wilgoci i żywi, tym co jest; wchłania martwe, żeby puchnąć. Gdyby nie martwi (z zasady martwi – żywi też, ale rzadziej) i ich myśli, to moja grzybnia nie miałaby jak się rozrastać.

Cholera, przecież miałem czytać, a nie myśleć o grzybach – zmarnowałem czas. Wracam do czytania.

*

Chciałbym być grzybem.

Nie myśleć, działać i być wszędzie.

No, może nie wszędzie, ale olbrzymim,

to na pewno. Rodzić, wciąż rodzić jako

grzyb. Owocniki wyłaniałyby się ze mnie w

sprzyjających warunkach. Może nie-

koniecznie olbrzymim, ale grzybem.

Jest wiele gatunków grzybów, ale

w tej chwili myślę o tych, które

najbardziej zainfekowały naszą wyobraźnię.

Podstawczaki. Prą przez wilgotną ziemię.

Oglądałem wczoraj z rodziną dokument o grzybach, ale tylko dziesięć minut (jest na netflixie). Zaciekawiło mnie to, że rozwój owocnika prezentuje się przez motion capture. Pomyślałem, że to dlatego, bo rosną dużo szybciej, niż rośliny – ale i tak głośno zwróciłem na to uwagę. Brat powiedział, że to dlatego, bo grzyby szybko rosną, a z roślinami byłoby to dużo trudniejsze i droższe, takie motion capture. Czyli dobrze pomyślałem.

Mój brzuch od początku pandemii rośnie. Przez długi czas wprawiało mnie to w kompleksy. Teraz nie mam z tym już takiego problemu, ponieważ i tak najlepsze czasy mojego ciała i życia minęły. Mogę puchnąć (kto wie, może kiedyś będę mniejszy, może nawet moje mięśnie będą większe). Tylko bracia mi to wypominają, ale nie mam żalu. Łatwiej mi jeść, niż nie jeść.

Moje myśli też pęcznieją. W ciele jest dużo wilgoci, podobno około jego 70% to woda. W moim umyśle być może jest jej jeszcze więcej, bo pączkuje w szalonym tępie. Jest więcej myśli, niż mnie.

Zasypiam w ubraniu. Budzę się o drugiej. Miałem jakieś sny, ale szybko zdążyłem je zapomnieć. Tylko pamiętam jakieś kule, które blokują wejścia do jakiejś przestrzeni. Nie mam siły, żeby sobie to wszystko przypominać. Rozbieram się i wdziewam piżamę. Gaszę lampę i owijam się kołdrą. Zasypiam powoli. Myślę, że ktoś mi kiedyś coś powiedział, chociaż nigdy tak nie było. To było coś o śniadaniu, tak, jakieś dziwne słowa dotyczące śniadania.

*

Jest siódma. Mam poczucie jakiegoś zmarnowania, zmęczenia snem. Biorę opowiadania Borowskiego z brzegu łóżka i czytam jedno krótkie – nieco się przymuszam do tego. Wstaję z łóżka, biorę mój domowy, wielki sweter i schodzę na dół. Wlewam wodę do elektrycznego czajnika, włączam go. Czekając, aż woda się zagrzeje, wsypuję łyżeczkę kawy rozpuszczalnej do kubka. Puszczam muzykę z telefonu, jakieś ponure remixy soundtracku z Runescape, które poleca mi algorytm YouTube’a. Zadzieram głowę do góry, myślę i czekam. Przycisk na czajniku trzasnął, woda zagotowana. Zalewam kawę, dolewam mleka. Schodzi tata i prosi mnie o kawę. Biorę drugi kubek, wsypuję kawę i zalewam wodą, a potem mlekiem. Tata mówi, żebym zrobił też mamie, bo zaraz wstanie. Robię to samo, tylko dosypuję cukru. Brakowało wody, więc trochę dolałem do czajnika. Szybko się dogotowało. Dolewam resztę wody do kubka. Stoję w kuchni, tata siedzi przy stole. Popijamy kawę i rozmawiamy.

Jeszcze śniadanie. Człowiek to niefortunny gatunek. Posiada ciało, które – jak jakieś dziecko – musi karmić i myć. Musi je za sobą ciągnąć i pielęgnować. Nie wystarczy mu samo istnienie, potrzebuje jeszcze pierdyliard rytuałów. Ciało to nowotwór. Pasożytuje na ziemi raz co raz się czegoś domagając. Ostatecznie wyniszczy żywiciela.

2021

Teraz po terapiach i na odpowiednio dobranych lekach mam mniej porywających pomysłów, ale za to więcej skupienia i jestem w stanie prowadzić większe projekty. Być może niektóre stare pomysły zrealizuję, ale wiele z nich zostanie w szkicach.

Może kiedyś zbiorę te wszystkie notatki i zrobię z nich ładny montaż? Może skorzystam jako pomoc do pisania czegoś innego? A może zostawię to wszystko jak jest? Nie wiem, ale na pewno teraz chcę się podzielić jednym z nich.

Narracja pierwszoosobowa

Perspektywa jak w Sherlocku Holmesie

Główny bohater, mózg detektyw, jest neurotycznym ćpunem

Jego partner (z którego perspektywy wszystko się dzieje) jest dość chłodny i „racjonalny”. Współpracuje z detektywem tylko dlatego, że jest skuteczny; bardzo szybko rozwiązuje sprawy.

Detektyw czasem nie śpi przez kilka dni (przez stymulanty) i mówi do siebie tak, jakby z kimś rozmawiał.

Sprawa zaginięć zaczyna się mieszać z aferą mafii reprywatyzacyjnej.

Okazuje się, że całość miesza się z tym, nad czym detektyw pracował od lat. Reprywatyzowane budynki pokrywają się z Diagramem.

Dochodzą do jednego z mieszkań. W piwnicy Detektyw wali młotem w ścianę. Ujawnia się przejście.

Detektyw i jego partner wchodzą do środka. Zażywa straszne ilości benzo/klonów, pobudza się amfetaminą. Proponuje partnerowi, ale on odmawia.

[motyw kanalizowania libido przez fale itp. miejsca oznaczone przez Diagram są punktami przeciąć fal elektromagnetycznych]

W podziemiach jest dziwnie. Samo miejsce może wywoływać huśtawki nastrojów. Dalej na ścianach wisi coś obślizgłego. Detektyw wyciąga nóż i przecina to coś. Wysypują się jaja. „To tasiemce” mówi. „Spokojnie, tasiemce niczego nie czują”.

Po drodze zwisają mózgi nabite na długie, cienkie języki

Na końcu pojawia się wielka, absurdalna morda:

Język japoński od prawie 1500 lat posługuje się pismem chińskim. Do Japonii zostało wprowadzone na przełomie V i VI wieku wraz z buddyzmem w celu aktualizacji języka o abstrakcyjne znaczenia związane z religią, administracją i kulturą pisma w ogóle. Nie dotarłem do informacji na temat żadnej poprzedzającej system chiński grafii. Japończycy czytali te znaki “po swojemu” dopasowując je do swojej gramatyki, tak też został zapisany w VIII wieku epos narodowy Kojiki.

Problem z dopasowywaniem chińskich znaków do japońskiej gramatyki był taki, że próbując dopasowywać znaki przez ich foniczność do chociażby partykuł gramatycznych (których w chińskim nie ma) pismo stawało się chaotyczne i trudne w rozumieniu, ponieważ ideogramy chiński posiadają nie tylko brzmienia, ale i przypisane do nich znaczenia. W ósmym wieku pojawił się pierwszy system zapisu fonetyki japońskiej, czyli man’yogana, który służył nie tyle co do zapisu języka, ile do opisu fonetycznego znaków. Z czasem wyewoluował w sylabariusze kana, czyli w hiraganę i katakanę.

Tutaj rozpoczyna się dość skomplikowany problem. Pojawia się kultura pisma kanbun, czyli tekstu zapisywanego po chińsku z pomocą samych znaków kanji, ale odczytywanego po japońsku poprzez stosowanie systemu kundoku, czyli zmienianie szyku zdania, dodawanie końcówek i partykuł gramatycznych oraz uzupełnianie “w myślach”. To oczywiście była trudna sztuka, dlatego była zarezerwowana dla tych, którzy mają czas i możliwość edukacji, czyli dla mężczyzn z elit. Dla niższych warstw i kobiet zarezerwowane było pisanie w hiraganie, dlatego też arcydzieło z przełomu X i XI, czyli powieść Genjimonogatari zostało napisane poprzez hiraganę przez damę dworu Murasaki Shikibu (podobno w 2027 ma pojawić się przekład na polski tej tysiącstronicowej kolubryny). Z tym też się wiąże ciekawa historia pierwszego przekładu Biblii na japoński. W 1547 samuraj “niższego szczebla” Anjiro poznał się z portugalskim jezuitą Francisem Xavierem. W jakiś sposób, być może przez pracę na okrętach, Anjiro poznał podstawy portugalskiego i mógł się skomunikować z Europejczykami, dzięki czemu został pierwszym nawróconym na chrześcijanizm Japończykiem. Uczestniczył w ten sposób w pierwszym przekładzie Biblii na japoński, ale będąc “niższego szczebla” znał tylko hiraganę, wobec czego nie znał znaków służących do opisywania abstrakcyjnych pojęć religijnych. To bardzo ciekawa kwestia języków posługujących się pismem chińskim -- ideogramy dodają wyrazom znaczenie. Anjiro nie wystarczały same słowa do opisu złożonych kwestii teologicznych, musiałby znać jeszcze zaawansowane kanji, żeby wykonać swoją pracę prawidłowo (ja z moim poziomem japońskiego nawet nie patrzę na znaki z pism buddyjskich i konfucjańskich). Choć, szczerze powiedziawszy, marzę o tym, żeby kiedyś kiedyś doczłapać się do takiego poziomu, żeby móc zobaczyć jak wygląda przekład, do którego Anjiro przyłożył rękę.

Właśnie, kwestie władzy-wiedzy, że tak nawiążę do Foucaulta. Skomplikowanie systemu pisma jest czymś, co pozwalało elitom zatrzymywać złożone kwestie administracyjno-prawne i teologiczne dla siebie. Nawet dziś, mimo uproszczeń, to jest trudna sztuka, ponieważ dziś Japończyk musi umieć się posługiwać około 2000 znakami, by móc sprawnie poruszać się w świecie tekstu. Oczywiście nie jest tak, że oni te znaki mają “wyryte na blachę”, czasem wspomagają się hiraganą (w książkach przy rzadziej spotykanych znakach znajdują się dopisane litery z hiragany). Oprócz tego jeden znak ma po kilka odczytań.

Weźmy na ten przykład znak oznaczający “ja” w formie bezpłciowej i neutralnej znaczeniowo. “Watashi”, czyli 私. Odczytania wiktionary (https://en.wiktionary.org/wiki/%E7%A7%81) podaje tak:

Readings

• Go-on: し (shi, Jōyō)

• Kan-on: し (shi, Jōyō)

• Kun: わたくし (watakushi, 私, Jōyō)、わたし (watashi, 私, Jōyō)、ひそかに (hisokani, 私かに)

Go-on i kan-on to są odczytania on’yomi, czyli sino-japońskie. “Kun” to kun’yomi, czyli czysto japońskie. Jak widać jest tego trochę.

Sam znak “watashi” składa się z dwóch pierwiastków, czyli elementów znaczących składających się na jeden znak: 禾 i 厶. Pierwszy oznacza “ziarno”, a drugi “ja”. Proszę zwrócić uwagę jaką poetycką maksymę mówi znak “watashi”, czyli te najzwyklejsze ze wszystkich “ja”! Żeby nie było za prosto, to tak wygląda sprawa z wymową pierwszego i drugiego:

• Go-on: わ (wa)

• Kan-on: か (ka)^{←くわ (kwa, historical)}

• Kun: いね (ine, 禾)、のぎ (nogi, 禾)

• Nanori: のぎ (nogi)、のぶ (nobu)、ひいず (hīzu)
  
  
  

  • On (unclassified): し (shi)、ぼう (bō)、む (mu)

  • Kun: わたくし (watakushi, 厶)、ござる (gozaru, 厶る)
    

Tutaj jeszcze da się dojść do tołku odczytując obydwa znaki w on’yomi, ale zazwyczaj to tak nie działa.

Po co są te dwa odczytania? Zazwyczaj, kiedy dwa całe znaki dzieli partykuła gramatyczna, to czyta się w japońskim, a kiedy stoją bezpośrednio obok siebie, to w sinojapońskim (ale to też nie jest stała reguła).

Tak, już wracając do władzy-wiedzy. Rzecz zdecydowanie jest skomplikowana, ale Japończycy nie mogą sobie odpuścić kanji ze względu na historię. Bez kanji odcięliby się od swojego dziedzictwa. Jednak, jak mi się zdaje, dużo istotniejsze jest to, że w japońskim jest mnóstwo homonimów. “Shi” może znaczyć zarówno “cztery”, “wiersz”, “śmierć” i jeszcze wiele innych słów, których z pamięci nie przytoczę. W języku o dość ograniczonej fonetyce (sylabariusz hiragana liczy sobie 46 znaków, a wliczając to diakryty byłoby to 71 znaków). Ze względów komunikacyjnych muszą zostać

Przepraszam, bo tak dopominam się o tę władzę-wiedzę, ale tak kluczę w niemniej istotne kwestie. Znakami chińskimi też posługiwały się języki wietnamskie i koreańskie, ale w ich przypadku był to wyraz chińskiej dominacji. Elity koreańskie i wietnamskie zależne od Chińczyków musiały się posługiwać skomplikowanym pismem chińskim i tym samym odcinać “prosty” lud od pisma. W XV wieku król Korei Sejong Wielki opracował alfabet(!) o nazwie hangul, składający się tylko z 24 znaków (14 spółgłosek i 10 samogłosek). Rzecz jest niezwykła, ponieważ w tych okolicach nigdzie nie było żadnego alfabetu. No, jest pewien wyjątek, choć nie do końca. W Chinach istniała mniejszość żydowska, jak i muzułmańska. Pierwsza do pewnego czasu ze zrozumieniem posługiwała się alfabetem hebrajskim, druga pismem arabskim. Ale wątpię, żeby abdżad mógł tu odegrać rolę (choć może kiedyś zrobię w tej kwestii kwerendę). Hangul miał być prostym “w obsłudze”, nauce i zrozumieniu pismem zrozumiałym nawet przez lud. Niestety elity koreańskie odrzuciły ten pomysł i hangul przechował się właśnie wśród ludu i powrócił wraz z modernizacją Korei pod koniec XIX wieku, zastępując tym samym pismo chińskie.

No, to tyle co mogę powiedzieć. Mozę tylko na koniec zapis prostego, japońskiego zdania:
俺はフイッリプです

俺 - “ore”, czyli “ja”, ale powiedziane przez mężczyznę
は - partykuła gramatyczna “wa” (zapisywana znakiem hiragany normalnie czytanym jako “ha”) oznaczająca ogólny stan rzeczy
フイッリプ - moje imię, ale w fonetyce japońskiej, czyli “Firippu” (wyrazy pochodzenia obcego zapisuje się sylabariuszem katakana)
です - “desu”, czyli “jestem zapisane w “hiraganie”


よろしくおねがいします。

Filip Matwiejczuk.

przeczytałem wczoraj tomik Stanisława Jerzego Leca Do Kaina i Abla. Tom około osiemdziesięciu gnom czyta się niewiele inaczej, niż maksymy z Myśli nieuczesanych, ale dopiero przy wersyfikowanej formie zauważyłem to, co jest w jego twórczości ciekawe i odrębne.

Krwawa różnica ras

Krwawa różnica ras:
jedne są mordowane,
drugie mordują –
najwięcej mieszańców!
Mordując są mordowani,
mordowani będąc
mordują.

i taka tonacja trzyma się przez całą książkę. pierdzielony zbiorek nihilistycznych kawałów! w Myślach nieuczesanych podobnie, wybrane przykre aspekty rzeczywistości są wyrażane poprzez zgrabne, krótkie zdania i żartobliwe figury retoryczne. Przykładowo losowo wybrana myśl nieuczesana:

Na konfrontacji trup nie rozpoznał swojego mordercy.

i tak cały czas. nazwałbym to „katastroficznym automatyzmem”. poetą, który realizuje podobny tryb, ale w formie bardziej rozbudowanych historyjek, anegdot, „kawałów”, a nawet powieści jest Adam Kaczanowski. aczkolwiek obydwu twórców łączy aspekt redukowania rzeczywistości do umniejszających figur retorycznych. skrajnym przykładem takiego traktowania rzeczywistości jest wiersz Thalidomid Iwaszkiewicza:

Thalidomid

Kiedy brałem w siebie
te chmury te deszcze
te wysokie jesiony
te jaskółki
wołające: kiwit kiwit
te dymy
te zapachy
brązy skóry
usta

jakimiż pojono
mnie truciznami
jakich zaznałem
mąk

I teraz się rodzą te wiersze
potworki
bez nóg
bez rąk

Thalidomid był lekiem uspokajającym, przepisywanym kobietom w ciąży na poranne mdłości. wprowadzony na rynek w latach pięćdziesiątych jako bezpieczny, jednak okazał się średnio bezpieczny: powodował ciężkie wady wrodzone. dzieci rodziły się bez kończyn, z deformacjami. i Iwaszkiewicz zredukował ten aspekt rzeczywistości do zgrabnej metafory własnej twórczości poetyckiej. nie będę komentować moralności tej sytuacji. w każdym bądź razie teraz interesuje mnie ten szczególny tryb pisania, ten redukcjonistyczny katastrofizm, nihilizm, turpizm.

Stanisław Jerzy Lec robi tak bez przerwy. rejestruje kolejne elementy rzeczywistości do zabawnych maksym. Andrzej Szpindler świetnie to formułuje i komentuje w eseju Moda na niczyją czaszkę minie mi:

Wiersze, którymi Lec dociera do formatu Myśli, charakteryzuje specyficzny, swobodny liryzm, rodzaj melancholijnego entuzjazmu, obecny także w niemieckojęzycznym ekspresjonizmie. Ślad czegoś takiego daje się wyśledzić jeszcze u Brechta (którego Lec był bodajże pierwszym polskim tłumaczem), a również w rozważaniach Benjamina, którego Pasaże odbijają się niekiedy echem w budowie Autobiografii słowa. Projekt „życiowego dzieła” złożonego z wyimków, rozmyślających wspólnie (niczym wesoła fabryczka) i piętrzących się na miarę „konstrukcji żelaznych”, aby zobrazować przechodzenie jednego wieku w drugi (dziewiętnastego w dwudziesty), to istotne wyzwanie rzucone prozie refleksyjnej, które wykazuje, że formuła notatki częstokroć najlepiej koresponduje z kupażami czasów, oddając sprawiedliwość najróżniejszym życiom rozpłaszczającym się pod nimi.

żart Leca jest jak wehikuł, który umożliwia mu sunąć przez wielorakie aspekty współczesności i realizować mu je w gościnnych czytelnikowi aforyzmach (vide Lec: „Aforyzm zostawia więcej miejsca dla człowieka”, a Szpindler: „I rzeczywiście, możemy z nimi pójść między siebie, albo się między nimi położyć”). czytamy te nihilistyczne żarciki, bez problemu je absorbujemy i myślimy je po swojemu.

Oduczyiliśmy się

Oduczyliśmy się
starego pisma Indian,
pełnych znaczenia
węzłów
na sznurach.
Nie wtajemniczeni
przeczytają
bez błędu
jeden tylko węzeł –
na gardle człowieka.

a z myśli:

Technika przynosi wolność jednostkom. Dyktatorom wystarczą doskonałe dyktafony

zaczyna się od obserwacji na temat rzeczywistości i kończy absolutnie puetnową puentą. i czytelnik może sobie pomyśleć i odnieść do tego, co akurat będzie mu pasować. nie bez powodu Szpindler określa Leca jako „reportera”, jego zadanie to rejestrowanie rzeczywistości w formę szybkich przekazów (do tego satyrycznych). dlatego Lec bywa zestawiany z Karlem Krausem, wielkim austriackim dziennikarzem, satyrykiem i autorem monumentalnego dramatu Ostatnie dni ludzkości (czekamy w chuj na przekład, musi się kiedyś, kuźwa, pojawić). a jak już jesteśmy przy Austriackim katastrofizmie. Thomas Bernhard raz napisał takie coś:

Lec

Satyryk Lec, z którym przyjaźniłem się aż do jego śmierci i w którego mieszkaniu wielokrotnie byłem gościem, i który swoje satyryczno-filozoficzne maksymy zapisywał zawsze w – jak je nazywał – księgach kuchennych swojej żony, utrzymywał za każdym razem, kiedy przemierzaliśmy mającą około stu metrów długości i około trzydziestu metrów szerokości płaszczyznę na tak zwanym Nowym Świecie, a kiedy bywałem w Warszawie, to prawie codziennie chociaż raz chodziłem Nowym Światem, otóż utrzymywał on, że pod tą płaszczyzną są pogrzebani najgroźniejsi przeciwnicy panującego reżymu i że sam był świadkiem, jak dzisiejsi władcy zgładzili swoich przeciwników i pogrzebali ich w tym miejscu. Ilekroć pytałem innych ludzi, co sądzą o tym twierdzeniu Leca, kręcili tylko głowami pozostawiając mnie bez odpowiedzi. Ale Lec zawsze mówił prawdę. (przeł. Jacek St. Buras)

przyjaciółmi, kurde, byli! a jak wiadomo Thomas Bernhard to jeden z największych pokazywaczy automatyzmów katastroficznych w literaturze. on jak siadał do pisania, to chyba był zawsze nabuzowany, wkurwiony i napierdalał, jak mój kolega Jack Oldman dawnymi laty, kiedy pisał zajebiste posty na fb bez interpunkcji o tym, jak go wkurwiają przeróżne aspekty rzeczywistości kulturalnej. jak widzimy w powyższej krótkiej prozie również realizuje katastrofizmy, ale poprzez słowa swojego przyjaciela, który sam był automatycznym pokazywaczem katastrofizmów.

no co mogę powiedzieć. pokazywać te katastrofizmy do chuja Stasia! pokazywać je w zgrabnej, łatwej do zapamiętania formie, żeby było pamiętane i wiedziane co się odpierdala, ale byśmy się też przy tym nie załamywali, tylko zgrabnym, jeanpaul-richteriańskim żartobliwym ślizgiem rejestrowali i wyrażali te paskudztwa życia i cywilizacji.

w muzyce bardzo mi się podoba to, jak to robi DJ Smokey. jego znakiem rozpoznawczym jest wpieprzanie do każdego kawałka charakterystycznych voice tagów. cały czas słuchacz jest napastowany przykrymi informacjami i czarnym humorem na temat zbrodni wojennych, bomb atomowych i depresji.

chociaż też można sobie postawić pytanie, czy to nie jest już tak zwany low hanging fruit? Adam Kaczanowski na spotkaniu z nim na festiwalu Miłosza mówił, że w połowie książki Co kradnie złodziej wołający ratunku? postanowił zrezygnować z katastrofizmów, ponieważ zauważył, jako człowiek pracujący w branży reklamowej, że tego typu przekazy są już czymś powszechnym w mediach i ogólnej narracji. To prawda, ale ja jestem straszną hype bestią, dlatego nie mam problemów z pokazywaniem tego typu treści:

ECPU vs. kosmos

Człowiek z ECPU rozmawiał z wiecznością, udając czternastolatkę.

Ta się do niego odezwała; on nie wiedział, że ona wie, że to on.

Do dziś trwa wojna
pomiędzy oddziałami ECPU,
a siłami kosmosu.

Komentujący lamentują,
że żyjemy w rzeczywistości,
która chce krzywdzić dzieci,
a akolici kosmosu nieustannie
przypominają, że wieczność
wiedziała o prawdziwym wieku
reprezentanta ECPU Polska.

*

Ta wojna, to siła dialektyczna na nowo definiująca
rytm naszego życia i rzeczywistości: ECPU w walce z kosmosem.

Przesłanie

tak pisać aby nędzarz
myślał że pieniądze
- Ewa Lipska

Jeśli być dziennikarzem to tylko takim
który zaginie w niewyjaśnionych okolicznościach

wyciszając pokazywanie siebie wrócę do kwestii refleksji. w literaturze dziś pokazywanie katastrofizmów jest w zasadzie dość modne, ale niekoniecznie w pisaniu. w ostatnich latach wielkie fascynacje Thomasem Bernhardem i Wernernem Schwabem w teatrze, niegasnące zainteresowanie myślą Ciorana, kariera Houllebecque’a. nota bene tylko jeden z wymienionych żyje, ewentualnie z żyjących możemy dorzucić Elfriede Jelinek, ale ona też zalicza się do starszych postaci mistrzowskich. w Polsce z żyjących i pokazujących katastrofistów, to może właśnie Adam Kaczanowski, ewentualnie Krzysztof Jaworski, ale to nie są wielkie kariery. powiedzmy, że aspekt nieżycia dodaje pewnego poloru katastrofizmom. w muzyce też nie jest to aspekt największego mainstreamu. powiedzmy, że można tutaj wpisać Kanyego Westa z jego pokazywaniem tego, co pokazywał, ale nie przysporzyło mu to powszechnego uwielbienia i zrozumienia (ale opcjom alt-rightowym się podobało). Tylore the Creator wraz z przejściem na najwyższe salony zrezygnował ze skrajnego humoru, jakim się popisywał za czasów Odd Future i komponuje concept albumy, z których słuchałem tylko pierwszy, bo mi się nie chce takich rzeczy słuchać (Kanyego Westa ostatnich płyt też nie słuchałem). ostatecznie jestem daleki do stwierdzenia, że takie tendencje to nisza, ponieważ są obecne i widoczne.

dobra, miało być o tomiku Leca, ale trochę gdzie indziej wszystko poszło. niech tak zostanie.

Sześć lat temu nie przeczytałem Innych ludzi, ponieważ z góry stwierdziłem, że Masłowska przekłamuje obraz „ulicy” zmyślając go z wygodnej pozycji. Głosiłem na temat tej książki różne opinie, jak gdybym miał ją przeczytaną, ale wcale jej nie znałem. Założyłem, że skoro medialna postać Masłowskiej jest taka i taka, to ta książka musi być taka. Oprócz tego złudnie stwierdziłem, że istnieją jacyś „prawdziwi ludzie”, a nie „inni ludzie” i ci „prawdziwi ludzie” absolutnie nie są dostępni intelektualistom, za to są dostępni mnie, bo ja wiem i ich znam. Nazywam to złudzeniem wieku studenckiego. To błędy światopoglądowe osoby nieobytej, podług których arbitralnie wybrane aspekty życia są niedostępne dla otoczenia, ale tkwiąca w swoich mylnych założeniach osoba oczywiście posiada do nich dostęp i stawia się w wyjątkowej sytuacji bycia pośrednikiem pomiędzy światami. Sam byłem szamanem, który wie i zna prawdziwych, naturalnych ludzi i jako jeden z niewielu jest w stanie objawić prawdę o nich ludziom fałszywym, „za dobrze urodzonym”. Dlatego istnienie książki Inni ludzie tak bardzo mnie raziło, wobec jej wznosiłem swoje szamanistyczne sztandary i robiłem z siebie nie innego, ale prawdziwego kretyna.

Kolejną moją wielką pomyłką było nadmierne uwierzenie w polityczną moc literatury. Nie zrozumcie mnie źle, wciąż nienawidzę kapitalizmu, liberalizmu, opowiadam się za lewicowymi hasłami i podziwiam myśl Marksa, ale kiedyś dużo bardziej to wszystko umagiczniałem. Sądziłem, że musimy rzucać jak najwięcej lewicowych zaklęć, żeby zaczarować nasz świat i walczyć z tymi, którzy inkantują liberalizm. Już nawet nie chodziło o prostą, tendencyjną literaturę, uwierzyłem w siłę zaawansowanych, surrealistycznych zaklęć. Dziś nie da się zaprzeczyć powiązaniom ruchu surrealistów z partią komunistyczną i tezom Benjamina na temat politycznej radykalności surrealizmu, ale to wszystko było kiedyś. Dziś surrealizm nikogo nie zszokuje, najwyżej zdziwi, skonfunduje, ale nie zatrwoży. Z czasem przestałem wierzyć w lewicowe zaklęcia, a tym bardziej w te zakodowane w poetyce specyficznych poetów łączących nieoczywiste słowa, jak i przestałem uważać, że inni używają liberalnych zaklęć, wobec czego trzeba z nimi walczyć. Tak też myślałem, że Masłowska jest jedną z największych liberalnych czarownic, której każde wystąpienie trzeba próbować zagłuszyć (oczywiście jedynie w małym gronie koleżanek i kolegów) radykalnymi lewicowymi modłami. Nie walczmy z magią, a tym bardziej za pomocą magii, lepiej sprzeciwiać się rzeczom, które się dzieją, ewentualnie dając im słowo.

Nie popełniam już tych pomyłek, popełniam inne, wobec czego mogę inaczej przystąpić do lektury.

*

Każda nowa powieść Masłowskiej to wydarzenie medialne. Pokaźny udział ma w tym jej rozbudowana kreacja wsparta o elementy kariery poza literackiej, w tym muzyka (płyty post-rapowe) i moda (udział w projektowaniu ubrań dla marki Medicine), a także legenda jej pierwszej powieści, Wojny polsko-ruskiej. Sięgając po jej nową książkę czytelniczk stoi przed wyborem, czy chce ją czytać mając na uwadze konteksty podsuwane przez karierę autorki, czy wolałaby oddać się lekturze bez narzucania jej przedsądów. Sam wybrałem drugą drogę, uważając, że ta jest najrozsądniejsza, ale po jakimś czasie zacząłem się zastanawiać, czy może te obydwie drogi są niewłaściwe. A dlaczego? Jako krytyk literacki często stosuję konteksty i interteksty w celu objaśnienia znaczenia i struktury utworu. Pisząc o Jonie Fosse odwoływałem się do jego lektur Mistrza Eckharta, o Eileen Myles wspominałem o ich powiązaniu z Jamesem Schuylerem. Dlaczego czytelnik miałby odrzucać konteksty podrzucane przez twórczynię, tylko dlatego, bo pochodzą z innego medium? Przy Magicznej ranie sprawa ma się trochę inaczej, bo o ile w pierwszym opowiadaniu typowy, Masłowski rezerwuar (angielski pisany fonetycznie, wymyślony slang, żarty słowne) są obecne w pełnej krasie, to dalej występuje w ograniczonym stopniu. Przy obecnym w tak ograniczonym stopniu indywidualnym stylu stosowanie klucza podrzucanego przez imidż artystyczny autorki nie jest już nawet wytrychem, a swą subtelnością przypomina łom.

O ile Inni ludzie byli eksplozją indywidualnego stylu, absolutnie kompatybilną z kreacją artystyczną autorki, to Magiczna rana w zdecydowanie mniejszym stopniu. W tym przypadku na plus, ponieważ pierwsze opowiadanie z całego tomu było najgorsze i irytujące w swoich manierach. Dlaczego pogubione dziecko z rozbitej rodziny miałoby nagle przemawiać masłowskimi żartami? Po lekturze całej książki miałem wrażenie, że to opowiadanie musiało powstać albo na początku, jako jakieś nieśmiałe napoczęcie krótkiej formy albo dopisane na końcu, żeby dodać całości klamrę kompozycyjną.

W tym miejscu trzeba powiedzieć to wyraźnie: pomimo zapewnień wydawcy, jak i samej autorki TO NIE JEST POWIEŚĆ. Nie wiem jakie mogą stać przyczyny za taką klasyfikacją, może to być albo zamysł twórczyni albo ruch marketingowy, ale jednolita stylistyka, luźne klamry kompozycyjne i pojawianie się tych samych postaci (co dotyczy tylko połowy tekstów) nie decyduje jeszcze, by całość byłą na tyle zwarta, by można było mówić nawet o powieści w opowiadaniach. Łatka „powieść trashowa” też tu nic nie da, ponieważ tego rodzaju kategoria nie jest dostatecznym wytrychem. Oczywiście to nie pierwszy raz zastosowania tego typu strategii. W ostatnich latach zrobił to Mateusz Górniak nazywając Trash story powieścią, czy niejako matronka „powieści ze śmieci”, czyli Kathy Acker w The Childlike Life of the Black Tarantula by the Black Tarantula Mnie to nie przekonuje, ponieważ i Mateusz Górniak (sory Mati… No hard feelings etc., tu chodzi o literaturę…), i Kathy Acker pisali kompletne kompozycyjnie teksty, później zebrane i arbitralnie zamknięte w kategorii powieści. Magiczna rana jest o tyle szczególna, że każdy poszczególny człon tej książki jest na tyle zamknięty fabularnie i kompozycyjnie, że jakakolwiek próba poluzowania ich „trashowością” grzęźnie.

A czy w ogóle pasuje tu kategoria trashowości? Nie, ponieważ prędzej jest to powieść o śmieciach, niż ze śmieci. Może nie wydaje się to oczywiste i nie jest to najczęściej poruszany temat, ale w Polsce kategoria „powieści ze śmieci” ma długą tradycję. Zapomnianym prekursorem tej formy w literaturze polskiej jest Roman Jaworski, tworzący u schyłku młodej polski i na początku dwudziestolecia międzywojennego. W jego czasach specyficzna forma „powieści młodopolskiej” była już na skraju używania, zaczynała być postrzegana jako pretensjonalna, zbyt rozbuchana formalnie i stylistycznie. Była już praktycznie skazana na śmietnik historii, ale Roman Jaworski zrobił z niego użytek wydobywając z tego złomu potrzebne mu do jego twórczości zręby motywów i form, tworząc groteskowe brikolaże. Później tego rodzaju poszukiwania formalne kontynuowali Gombrowicz i Witkacy dodając do tego eksperymenty z formami literatury popularnej. Po wojnie można wymienić wiele innych nazwisk, tu szczególnie się rzucają Leopold Buczkowski piszący ze ścinków wspomnień i literatury różnych epok oraz Ryszard Schubert komponujący swoje teksty z nagrań magnetofonowych, rozmów robotników i tekstów trzymających się bocznego toru historii literatury (chociażby z niezatytułowanego fragmentu opowiadania Krzysztofa Kamila Baczyńskiego). Dziś nowe formy polskiej powieści ze śmieci bardziej są wspomagane przez twórczość pisarek zagranicznych (Kathy Acker, Elfriede Jelinek), niż przez historię literatury polskiej (choć przypominam i będę przypominać zasługi Andrzeja Szpindlera na tym polu). W przypadku Doroty Masłowskiej rzecz jest o tyle dziwna, że większość jej utworów można wpisać w ten nurt, a nawet mówić o jej niemałych zasługach na tym polu, ale nie można tego powiedzieć właśnie o Magicznej ranie.

Skoro już ustaliłem, że to nie jest powieść ze śmieci, a prędzej opowiadania o śmieciach, to napiszę o jakich […]

Poglądy czytelnika + lektura = książka

Treść książki + wizerunek Masłowskiej = książka

To nie jest powieść

Czym jest magiczna rana?

Wizerunek Masłowskiej może być odczytywany zamiast książki

To po prostu typowa fikcja milenialska

poetyka „trashowej powieści” (Acker, Burroughs, Jelinek, Witkacy, Szpindler, Schubert, Górniak, Krasny (polska powieść śmieciowa, ze śmietnika czeka na obszerniejszy opis, ale mamy esej Głowińskiego o Jaworskim)) i dlaczego Magiczna rana nią nie jest (Masłowska pisze o śmieciach, a nie śmieciami, śmieciami to pisała kiedyś)

Dobrze skonstruowane opowiadania

Minusem przesadna estetyzacja, tandetyzacja rzeczywistości (scena pogrzebu)

Czytanie tomów mających charakter całościowy bądź przekrojowy zawsze mnie wycisza i przyszpila myślami do twórczości postaci. Ostatnio tak miałem z Ewą Lipską, której twórczość do 1979 mnie miło zaskoczyła (ale później już tylko mnie zawodziła). Urszula Kozioł w większości czasu mnie miło zaskakiwała. Zaczynała spiżowo, rzadko sięgała po tzw. biały atrament (kmwtw (żart. biały atrament to teoria krytycznoliteracka, według której kobiety posiadają inherentnie inny styl pisania z samego faktu bycia kobietą. Miałby być inny od „racjonalnego, linearnego męskiego stylu”, bo ciało kobiety i że ciało kobiety, to inne doświadczenia, wobec czego pisanie inaczej. Nie przepadam za tego typu esencjalizmami)), pisała wzniośle i spiżowo, stosując regularne, rymowane wiersze. Poruszała tematy tradycji (już pierwszy wiersz w wyborze jest o Don Kichocie) i natury, ale szybko przeszła do czegoś, co mnie szczególnie interesuje i co ciągnęło się przez większość jej życia. Nazywam to na razie roboczo tematami spekuklacji i analizowania przestrzeni właśnie poprzez spekulację.

Pisała głównie wiersze wyglądające jak próby analizowania rzeczywistości poprzez jej fenomeny i znaczenia. W tym momencie mam niejasne wrażenie, że wcześniejsza Kozioł była bardziej zainteresowana fenomenami, a późniejsza znaczeniami, hermeneutyką, żeby na koniec przejść w pozycje egzystencjalne (w zasadzie wędrówka od fenomenologii do egzystencjalizmu przez hermeneutykę brzmi dość naturalnie, biorąc pod uwagę kontekst lat życia poetki), ale na razie zawieszam sąd, ponieważ musiałbym przeczytać więcej, niż ten wybór, żeby to stwierdzić oraz nie mam ochoty rozpisywać tak karkołomnej do udowodnienia tezy na przestrzeni durnowatego wpisu na substacka.

Ale no hold up, moment. Po coś zwróciłem na to uwagę. Chodzi o to, że gdy czytałem wiersze o przyrodzie, jako o elementach postrzeganego świata i analizy ciała raz przez jego fenomeny, a kiedy indziej poprzez znaczenia wynikające z usadowienia w kulturze, a do tego gdzieniegdzie teksty od czapy, będące jakimiś małymi eksperymentami, to poczułem familiaryzm. Też takie piszę (tylko częściej i z większym rozmachem eksperymentuję. Usadawiam swoje ciało w społecznym kontekście ekonomii, pracy i odczytuję wtedy wynikające z tego znaczenia. Przez to brnąłem przez cały tom z ciekawością, bo bardzo chciałem zobaczyć jak ona to robiła.

A robiła naprawdę ciekawie, choć też dość monotonnie. Dość szybko zrezygnowała z regularnych form poezji, praktycznie większość jej wierszy wygląda jak notatki z komponowania na nowo i na nowo kształtów stałych tematów: ciało, przyroda, biłgorajskie pochodzenia, z czasem miłość, a później samotność oraz starość. Bardzo czechowiczowska kmina. Gdzieniegdzie znalazłem momenty korespondujące z moim poematem Korpus (nawet tytuł tu pasuje).

Kozioł:

Każdy, kto pragnie, choć pragnie inaczej,

tego samego szuka. Miejsca w świecie.

            Ktoś zda się czekać wyruszenia w drogę,

w podróż sposobi się w sobie, lecz nie wie,

skąd ta gotowość. Już bywa gdzie indziej

– nawet najbardziej tu będąc – gdzie indziej

bywa – bez tutaj i bez teraz – błądzi,

zwodzi go w podróż atlas.

Ja:

nie byłeś pewny, czy kolejna

podróż do gdziekolwiek by

coś dała w twojej sytuacji.

miałeś do wyboru albo

przepracowanie, albo

włóczenie się po gdziekolwiek,

najpewniej przy tym

głodując. durne.

nie było cię stać na pizzę

od dziada.

Albo z wiersza Epilog:

Dla starych osób przejście od A do B to szmat drogi

nużąca podróż

mitręga

a co dopiero brnąć od A do Zet

Ja:

                                    właśnie, gdzie teraz należałoby pójść?

            g   d   z

                i

                     e     k   o                              l    wiek

myślisz, żeby iść od razu do „l”,

ale nie wiesz, czy to rzeczywiście pora

iść tak blisko w stronę „wiek”, a i

niemało może być w „k” i w „o”.

Ostatecznie nie wiem co mogę zrobić z tym połączeniem. Mogę się zainspirować, heh. Albo i nie. Mogę też porobić motta i poukrywać w moim tekście cytaty. Nie wiem, postawienie siebie samego w takiej sytuacji to albo podjęcie gry, albo nie. Z szacunku coś podejmę.

Ale wracając do Kozioł, bo niegrzecznie zacząłem pisać o sobie. Ciekawi mnie ten klincz z przestrzeni całej twórczości: po lewej spiżowe wiersze regularne (niesamowite Łuskanie grochu), po prawej senilne wiersze i poematy rezygnujące ze spekulatywnego postrzegania rzeczywistości na rzecz bezpośredniego przekazywania informacji przystępnym interpersonalnie stylem oraz teksty wspomnieniowe. Pomiędzy tymi szczypcami jest potężny korpus spekulatywnych potoków analizujących naturę i ciało.

Tego klinczu mi nie wytłumaczyło posłowie redaktorki. Kiedy kończyłem czytać tom była późna noc i słuchałem Romance Fontaines D.C. Fajnie było. Miałem nadzieję, że Katarzyna Wójcik podejmie się periodyzacji, wejdzie w szczegóły, ale raczej skupiła się na rozpisaniu tematów autorskich (co jest dobre), ale z dużym naciskiem na kwestię pochodzenia i cytowała krytyków w miejscach, w których to nie było konieczne. „Janusz Drzewucki zwrócił uwagę, żę kultura i natura u Kozioł, choć wydają się stać w opozycji, stanowią w istocie uzupełnienie” – nie jest to jakiś niebywały sąd wynikający z solidnych analiz, można łatwo samemu tak stwierdzić, np. pa tera: no uważam, że u Kozioł kwestie ciała, kultury i natury w jej wierszach układają się w spójne pasaże, ciało i natura znaczą w jej tekstach poprzez poprzez kulturę, a tu najbardziej przez język, co zaznacza stosując techniki godne lingwistów (np. w wierszu Inwokacja). Albo autorka posłowia cytuje Wojciecha Ligęzę, żeby móc stwierdzić, że tom Klangor jest o żałobie, że stosowana jest w nim autoanaliza i że analizuje się w nim w jaki sposób już nieobecny jest obecny w życiu. Nie uważam, żeby to były jakieś wyżyny kminy, żeby samemu nie móc tego stwierdzić. Ogólnie też mało informatywny tekst, nie było w nim za dużo o samej Urszuli Kozioł, głównie były w nim analizy wierszy przez z naciskiem na stałe tematy poetki.

A w tle leciało Fontaines D.C., ale już płyta Skinty Fia.

Umberto Eco porównał niegdyś system filozofii scholastycznej właśnie do komputera (magazynuje i produkuje informacje oraz nieustannie kodyfikuje ich zgodność), a dziś możemy stwierdzić, że w przestrzeni informacyjnej ścierają się różne kościoły i herezje. Jednym z takich scholastycznych komputerów jest polityka tożsamościowa. Jego kod bez przerwy sprawdza swoją zgodność w maszynie wirtualnej, jaką stanowi dla niego web 2.0. Na gruncie polskiego idpolu częstą praktyką są ankiety dotyczące “lewicowości” danych zachowań. One są jak loopy, gdzie wszystko, w tym każdy głos i dyskusje, działają until nie zostanie spełniony warunek, czyli wyłonienie instancji o największej ilości głosów.

Postulujemy odejście z użytkowania proponowanej nam przez Kapitał maszyny wirtualnej web 2.0 na rzecz tych, które oszczędniej użytkują czas i energię libidalną.

“Wartość kapitału trwałego zostaje reprodukowana tylko w miarę zużywania go w procesie produkcji. Wskutek nieużywania go traci kapitał trwały swą wartość użytkową, a jego wartość nie przechodzi na produkt. Toteż na im większą skalę rozrasta się kapitał trwały w rozpatrywanym przez nas znaczeniu, tym bardziej staje się ciągłość procesu produkcji, czyli nieprzerwany strumień reprodukcji, zewnętrznie narzuconym warunkiem sposobu produkcji opartego na kapitale.” Karl Marx, Fragment o maszynach z Grundrisse

każdy chce być użytkownikiem idei

i być samodzielną, zasilającą żyłą,

ale skąd się bierze krew? co to jest

krew? w web 2.0 każdy to iskrzący neuron

bez organizmu. web 2.0 ma

definiować przepływ krwi przez

społeczeństwo i algorytm neuronów

w środowisku funkcjonowania bez

ucieczki. nawet walka z molochem

odbywa się pod nadzorem molocha,

w żyłach molocha, tak jak moloch

dał. jesteśmy mizerni; nie umiemy

czekać, a nasze hormony buzują

i pragną, czekając na szybką gratyfikację.

walka z molochem nie może od-

bywać się, jeśli wciąż chcemy być

głaskani przez niego po głowie.

jeden impuls może być wyrażony,

polubiony i skomentowany. to tyle.

gniew się przez to będzie bardzo

powoli, powoli zbierał. za dużo

emocji, za dużo emocji, impulsów

i bodźców. bunt już się tylko

wyraża, ale nie gromadzi.

to zwykła histeria hormonalna.

Połowiczne wyrażanie gniewu z pozycji eskapistycznych może produkować fantazje o innych, możliwych światach. Niech to serce pompuje krew nadziei na lepszy świat, byśmy wiedzieli dlaczego działamy.

Przeczytałem właśnie cały numer Literatury na Świecie, zawierający rozprawy krytycznoliterackie pisane na przestrzeni dwustu lat przez najważniejsze nazwiska literatury amerykańskiej, angielskiej, francuskiej, belgijskiej, niemieckiej, węgierskiej oraz czterech współczesnych polskich autorów. Bardzo lubię to uczucie, które przychodzi po lekturze tak opasłego numeru przeczytanego od deski do deski. Lubię czytać Kronosy, Literatury na Świecie i Dialogi. Nigdy nie jest tak, że wszystkie teksty w numerze są świetne –nawet jeśli składają się nań wyłącznie nazwiska „wybitne”. Czasopisma literackie z samej swojej natury nie mogą być wycyzelowane. Każdy numer powstaje w napięciu dedlajnów, w pośpiechu. Wszystko dzieje się na styk; nie ma czasu na dogłębną redakcję, jaką zwykle przechodzi książka wydawana z numerem ISBN.

W przypadku tego numeru nie jest inaczej – a nawet: ta prędkość jest podkreślona. Większość zawartych w nim tekstów to tak zwane „średniaki”, z wyjątkiem kilku wybitnych studiów (jak esej Ozick o Eliocie czy szkic Schlegla o Lessingu), co mnie cieszy. Co w tym takiego wartościowego? Czasem dobrze jest odczarować mit boskości wielkich pisarzy – przypomnieć sobie (albo uświadomić po raz pierwszy), jak zwyczajne, a czasem wręcz przeciętne bywały ich teksty. I jak często ta przeciętność przeważała nad chwilami olśnienia.

Numer otwiera krótka rozprawa Kleista (przeł. Mateusz Falkowski) o pisaniu tekstów dyskursywnych (przeł. Mateusz Falkowski). Zauważa on, że mówienie o danym temacie to zwykle forma improwizacji: wiele z tego, co się mówi, wynika nie tyle z przygotowania, co z samego aktu mówienia i z bezpośredniego kontaktu z tematem. Dlatego zaleca, by przed przystąpieniem do pisania rozprawy najpierw spróbować opowiedzieć komuś o jej temacie – zobaczyć, co wypłynie z języka, zanim w ogóle dotknie się pióra. Następny jest krótkich not Luisa Aragona z okresu surrealistycznego(przeł. Mateusz Kwaterko). On chyba wcześniej nie opowiadał nikomu uprzednio tematów swoich rozprawek, bo to bzdet z gatunku ”ła! surrealizm! dziwność! szokowanie! ewokowanie zaklętych znaczeń!”, oparte na skojarzeniach teksty, jakie pojawiają się w notatnikach na własny użytek czytelnika i tylko przez niego samego zrozumiałe (aczkolwiek respekt dla tłumacza). Otwarcie tego typu zestawieniem jest zaczęciem z grubej rury. Z jednej strony eleganckie, roztropne rady z refleksją metakrytyczną i rozważaniami na temat komunikacji, a z drugiej skok o ponad sto lat do zestawu niekomunikatywnych tekstów o konkretnych książkach. Dobrze to ilustruje rozpiętość tego, czym może być krytyka literacka.

Oprócz tego już tekst Kleista przysługuje się odczarowywaniu mitu boskości twórców z wielkiego parnasu. Autor Rozbitego dzbana, jedno z naczelnych nazwisk romantyzmu niemieckiego opowiada o tym, jak walczyć z blokadą pisarską. Można nawet stwierdzić „hej, czyli nawet Kleist miał blokady pisarskie i też wymyślał specyficzne metody radzenia sobie z nimi?”. Z kolei to, co zaprezentowano Aragona pod tytułem Krytyka syntetyczna można uznać nie tyle za porażkę, ile za jego krotochwilę, za jedną z wielu gier podejmowanych przez autora Wieśniaka paryskiego we wczesnym okresie twórczości.

Pod tym względem wartościowy jest tandem Paul de Man (przeł. Andrzej Sosnowski) i Frank Kermode (przeł. Marcin Szuster). Pierwszy po raz kolejny zabiera się do rozwiązywania zagadki Hölderlina, ale już nie jako filozof, a jako recenzent przekładów poezji autora Hyperiona autorstwa Michaela Hamburgera z 1967. Ten drugi z kolei rozwiązuje zagadkę brunatnej przeszłości Paula de Mana i jego tekstów z okresu mieszkania w Europie i władzy Niemiec hitlerowskich.

Artykuł o de Manie to sprawna sekcja przeszłości dekonstrukcjonisty przeprowadzana na jego własnych tekstów.To zapis jego wcześniejszej kariery jako współpracownika „Le Soir”, gazety kontrolowanej przez niemieckiego okupantadla której napisał setki stronic recenzji i szkiców o literaturze.Jak się okazuje, poza tekstami „autorskimi”, tłumaczył również m.in. Moby Dicka na flamandzki. Jego apologeci twierdzą, że pisał to z pragmatycznego wyrachowania lub wręcz z przymus. Kermode stawia czytelnika przed pytaniem, czy de Man był antysemitą. Jacques Derrida w tej sprawie go bronił. A jednak sam de Man w 1941 roku opublikował tekst o wpływie Żydów na zachodnią kulturę – tekst jednoznacznie antysemicki, przypominający retorykę Vichy. Wtedy też, pisząc jako belgijski kolaborant, wpisywał się nie tylko w model taktycznego przetrwania, ale także w ideologiczny krajobraz faszystowskiej Europy. Nawet jeśli później nie kontynuował tego typu tez i retoryki, to jego przeszłość nie została przez niego domknięta – została rozszczepiona. W ten sposób możemy zobaczyć autora subtelnych analiz na temat trudnej poezji Hölderlina jako żywego człowieka w nurtach historii i o niezbyt chwalebnej przeszłości.

Oprócz tego wartościowy w tekście Kermode’a był wyłaniający się obraz krytyka literackiego, żyjącego na bieżąco podług dyktatu historii. Gdy de Man znajdował się w opanowanej przez nazistów Belgii, tak też dostosował się pod tę sytuację. Kiedy musiał opuścić Europę i zamieszkać w Stanach Zjednoczonych, tak też odnalazł się w roli nauczyciela akademickiego i teoretyka dekonstrukcji. Tak też i to życie ewidentnie działo się się „na styk”, bez czasu na przytomne redagowanie aktualnych postaw życiowych w stosunku do całego życiorysu. Czego obrazem są wszystkie pozostawione przez de Mana teksty.

Wielu innych autorów też pozostawiało po sobie niezbyt chwalebne dokumenty. Na takie coś zwraca uwagę DursGrünbein pisząc o Gottfriedzie Bennie i Paulu Celanie (przeł. Andrzej Kopacki). Wykorzystuje za punkt odniesienia Nagrodę Georga Büchnera, najwyższe wyróżnienie literackie przyznawane w Niemczech. Wokół niej buduje opowieść,korzystając z niej jako linii demarkacyjnej. Usadawia Benna i Celana na krańcach nie tylko różnych estetyk, ale i absolutnie innych egzystencjalnych postaw. Benn – lekarz, modernista, twórca chłodnej, nihilistycznej dykcji, który przez moment flirtował z nazizmem – milczał o młodszym poecie z Bukowiny. Celan zaś – poeta cierpienia i Zagłady – wypowiadał się o Bennie wyłącznie z pogardą, a jego współudział w duchowej katastrofie XX wieku czynił niewybaczalnym. Oprócz pokazywania dwóch postaci wobec politycznych dziejów (do tego też Grünbein zajrzał do bibliotek obydwu pisarzy), autor – w duchu tytułu „Rozprawy krytyczne” – usadowił dwóch autorów naprzeciw siebie, żeby się ze sobą „rozprawili”.

Jeszcze głębszym zejściem do nagiej egzystencji autora jako istoty egzystującej, zarabiającej, pracującej i piszącej (a do tego kochającej), ale i karygodnie błądzącej jest esej Człowiek cierpiący i twórczy umysł Cynthi Ozick (przeł. Joanna Piechura), najdłuższy z całego numeru. Opisuje jego młodość, relację z rodzicami, jego młodzieńczy bunt i emigrację do Anglii, gdzie zaprzyjaźnił się z Ezrą Poundem. Odmalowuje historię jego przykrych związków z kobietami, a zwłaszcza najdłuższy i najtragiczniejszy z nich – z Vivienne Haigh-Wood i doszukuje się nieoczywistego wpływu tych przeżyć na jego poezję. Oprócz tego podkreśla wątki antysemickie i rasistowskie pozostawione przez niego w jego pisarstwie. Ipojawia się tu wątek osobisty ze strony samej autorki eseju. Na początku przyznaje się do dawnej, wielkiej fascynacji autorem Ziemi jałowej, żeby po całej biograficznej przeprawie na końcu  r o z p r a w i ć  się z nim i ogłosić koniec ery jego wpływu na literaturę.

Na razie może już starczy prezentowania „nagich egzystencji”, „wielkich win” i „nurtów historii”, a przejdę do tematów przeciętnych. Tak przeciętnych, jak Geroges Bataillew Gide – Nietzsche – Claudel (przeł. Tomasz Swoboda). Tamna bieżąco, w postaci krótkich not, recenzuje nowe wydania dzieł tytułowej trójki. Zwykłe noty prasowe z małymi twistami w postaci drobnych, filozofujących sądów. Nic niesamowitego, takie „średniaki” machnięte pomiędzy pisaniem bardziej znaczących dzieł. Idealnym przykładem tekstów namnożonych w trakcie takich „bieżączek” są zawarte w numerze tekst Gottholda Ephraima Lessinga (przeł. Łukasz Żebrowski), krótkie recenzje i listy o literaturze najnowszej. Te pierwsze to drobne noty określające na szybko naturę opisywanych dzieł, ocenę przekładu i cenę książki. W tych drugich przybliża współczesnej mu publice wątki z literatury najnowszej, ocenia przekłady z angielskiego i krytykuje ówczesne mody, chociażby popularność postaci Doktora Fausta w Niemczech, dla zgrywy pisząc też ułamki własnego Fausta (później za tą modą miał pójść Goethe). Są to teksty celne, skondensowane i nieraz zgryźliwe w dobry sposób, ale nie stanowią godnego zapamiętania dzieła. Właściwie dość szybko większość z nich zapomniałem, a jedyne co pozostało, to pamięć o tym, że jest to tak zwany „kawał historii”, no i szacunek do samego Lessinga. Za to, że bez napuszenia pisał tak bardzo zwyczajne, informatywne teksty. W prawdzie, jak już głosi tytuł jednego jego tekstu: Nie trzeba, żeby recenzent umiał zrobić lepiej to, co gani. Nie bez powodu Friedrich Schelling w portrecie O Lessingu (przeł. Małgorzata Łukasiewicz) tak zachwala w niebogłosy jego wirtuozerskie panowanie nad lapidarnością, drobiazgiem i fragmentem. Lessing po prostu nie bał się być zwyczajny i pisać porządnie te swoje „średniaki”.

Inny jest przypadek zwyczajności Honoré Balzaca. On wygodnego życia wciąż pragnąc, nieudolnie to czynił i pozostawił po sobie Komedię ludzką. Agnes Mary Frances Robinson, poetka z drugiej połowy XIX i pierwszej XX, pisze o Balzacu (przeł. Maciej Libich). W tym wdzięcznym, krótkim szkicu biograficzny omawia powstanie niektórych dzieł jego autorstwa i portretuje jego temperament. To bardzo ciekawe, jakim tematem jest życie codzienne Balzaca. Charles Baudelaire w Sztuce romantycznej pisał o jego cwaniactwie, na przykładzie tego jak był mocno w tyle z napisaniem artykułu, wobec czego za część pieniędzy z zaliczki opłacił studenta, by zrobił to za niego. Można odnieść wrażenie, że został pisarzem w ramach stricte zarobkowych, a jego wielkie ambicje i kariera artysty to był wypadek przy pracy podjętej w celu osiągnięcia wygodnego życia. Robinson, czytając listy Balzaca, odnotowuje, że jego głównym tematem korespondencji były pieniądze i zlecenia do wykonania.

W zupełnej opozycji jest Marcel Proust. Przyznam się, że z jego rozprawy o Robercie de Montesquiou-Fezensacu (przeł. Anastazja Dwulit) niewiele pamiętam – poza zachwytem nad tym drugim. Czytałem ten tekst, będąc nieustannie oczarowany potokiem pięknych zdań autora W poszukiwaniu straconego czasu. Tekst był tak piękny, że przysłonił swój sens. (I tu pytanie: czy w przypadku Prousta to błąd? Pisząc tak pięknie, musiałby przecież pamiętać, żeby sens był równie potężny, by nie został zaćmiony przez formę). Tyle, o ile znam jego biografię, to jego pochodzenie społeczne umożliwiło munie podejmowanie balzacowskich motywacji do pracy, ponieważ gdy Wielki Realista walczył o wygodne życie, to Proust już je miał i może dlatego mógł pisać tak pięknie i niezrozumiale.

*

Całość stanowi wartościową lekturę i cały numer mógłby pojawiać się wręcz na sylabusach kursów z krytyki literackiej oraz wszelakich form pisania kreatywnego. Cały tomobrazuje, jak pisarz może się posługiwać piórem nie tylko w celach tworzenia literatury pięknej, ale i w celach użytkowych – w pisaniu o innych pisarzach. Jak już wspominałem nie wszystkie teksty były znakomite, ale nie zawsze o to chodzi. Czasem wystarczy, żeby tekst po prostu działał.

To, czego mi brakowało, to zażartości pojedynków. Tak ognistych, jak te, które rozgrywają się na okładce numeru – dwóch mężczyzn bijących się na laski, zamaszyście, bez pardonu. Oczywiście, były rozprawy pisarzy z pisarzami: Ozick z Eliotem, Kosztolányi z Adym, d’Alembert z Rousseau, Kermode z de Manem. Ale w większości miało już w sobie ton nekrologiczny – polemiki z duchami, z kanonem, z nieżyjącymi. Brakowało mi żywego starcia dwóch umysłów, dwóch temperamentów, które żyły i pisały w tym samym czasie. Tego napięcia, które powstaje tylko wtedy, gdy autor czuje na plecach oddech przeciwnika, a stawka to reputacja, wizja literatury, etos twórcy. Nie chodzi o czystą kontrowersję, ale o ten rodzaj konfrontacji, który pozwala zobaczyć, jak pisarz walczy – broni swojego stanowiska, odpowiada, nie cofa się. Tego mi zabrakło.

A i warto zwrócić uwagę na to, że sam numer jest krytyczną rozprawą samej redakcji Literatury na Świecie z pisarzami. Niektóre przełożone do numeru teksty obrazują przewiny kanonicznych autorów, tu można powiedzieć o de Manie, Eliocie i Bennie, ale – i to przede wszystkim – zdejmują ich z boskich piedestałów, ukazując, że byli to po prostu ludzie, z ludzkimi potrzebami, często piszący dlatego, bo po prostu z tego żyli, a nieraz popełniając przy tym niezbyt znaczące teksty (a i czasem absolutnie niechlubne).

długą często odwiedzali ciekawi goście. Szympi kiedyś powiedział „tyle czadowych bucików znalazło się w tej kuchni, że aż dziw, że się nie zawaliła”. Szympans często zwracał uwagę na buty, zajebiście pokazał mi jakie buty są, kurde, śmieszne. jak szliśmy przez miasto i zobaczyliśmy wystawę butów dziecięcych, to śmialiśmy się w chuj, bo kurde, to w sumie śmieszne takie małe buciki dla takiego małego człowieka. Szympans był mieszkańcem długiej drugiej generacji, wszedł na miejsce Grześka, gdy musiał z pewnych względów opuścić okolice trójmiasta. na drzwiach do jego pokoju był plakat z napisem „dziś przyjmuje dr joint”.

na długiej jarało się sporo. też próbowałem, ale po ziole dostawałem jedynie gonitw myśli i paranoi. ważne, że próbowałem wiele razy. naprawdę doceniam tę estetykę, ale nigdy jakoś nie złapałem zajawy. za to raz dostałem drgawek i później nagrałem o tym piosenkę:

https://youtu.be/nBvOxuOkqU8?si=7cigVnCp8mvX6I0N

kiedy Tytus mi powiedział jak to się robi. trzeba wypić piwo, wziąć dwa buchy, zapić winem i potem znowu się zjarać. jeszcze nie próbowałem. ale zdarzało mi się zjarać jak ja to mówię „jednego bucha zioła” w momentach, kiedy była duża impreza i miałem zgłupieć. wtedy dużo szybciej mówię głupie żarty, typu „yooo, za pół godziny wszyscy bierzemy udział w zawodach robienia loda!”.

Mati miał zajebisty pokoik. wyglądał tak, że miał tam tylko materac, biurko, krzesło i stertę książek. i szlugi jarał. się tam przychodziło i można było film obejrzeć, ale szybko traciłem koncentrację.

jeszcze można było popatrzeć jak Mati z Korzebem grają w fife na playstation.

niestety ominęły mnie prawie dwa lata perypetii na długiej, ponieważ co jakiś czas miałem jakiś idiotyczny pomysł, przez który izolowałem się od ludzi i znikałem z życia moich przyjaciół.

dobra, ale na razie wystarczy. zapostuję jeszcze kilka wpisów o ulicy długiej.

byłem absolutnie chujowym pracownikiem. nie ogarniałem liczb, ciągle czegoś mi brakowało, robiłem regularnie wały na kuponach dla kolegów. a, bo nie napisałem o co chodziło z tymi kuponami: uczestnicy zabawy festiwalowej wymieniali pieniądze na kupony (niektórzy mówili „rojki” od pomysłodawcy i dyrektora festiwalu Artura Rojka), za które można było kupować napoje, jedzenie i różne pamiątki na terenie imprezy. ja nawet nie szponciłem dla siebie a tymi kuponami, tylko cały czas dla kolegów, żeby mieli więcej, bo tak, bo moim kumplom się należy. raz, jak siedziałem w okienku, podałem koledze szczoteczkę do zębów i nałożyłem na nią pastę (mój przełożony się wtedy dziwnie spojrzał).

z nocowaniem też było ciekawie. jakoś tak znienacka przed festiwalem odezwała się do mnie znajoma, że chciałaby pojechać i nie ma z kim i że mógłbym z nią spać w namiocie. stwierdziłem, że super, że tak. nie wziąłem praktycznie niczego, tylko ciuchy na zmianę i pieniądze. w namiocie spałem tak po prostu na twardym i jak były przymrozki o piątej, to przykrywałem nogi bluzą i spałem dalej.

w trakcie koncertów działałem dość specyficznie. byłem sam, nie miałem stałego towarzystwa. raz się podłączyłem do mojej znajomej z namiotu, to kolegów i koleżanek z pracy raczej z rzadka, raz do tej grupy znajomych, raz do tamtej. dużo łaziłem sam. poznałem wtedy Tomka Bąka.

dość słabo pamiętam te koncerty, bo nie byłem jakoś szczególnie nimi zainteresowany. najlepiej pamiętam samo łażenie; podpinanie się pod grupki i podbijanie do innych. zresztą przez te trzy dni nie byłem szczególnie wypoczęty. codziennie wstawałem o szóstej, szwendałem się i czytałem książki na pustych polach, kiedy wszyscy spali. pamiętam, że miałem wtedy Głęboką rzekę Shusaku Endo oraz Cudowny róg chłopca Arnima i Brentano.

z sytuacji, które mi zapadły w pamięć, to koncert Legendarnego Afrojaxa z środka dnia, kiedy wołał „nie rucha dzieci”. był na scenie otwartej ustawionej w pobliżu centrum festiwalu, to wszędzie było słychać te słowa. koleżanki z pracy bardzo na to narzekały, że jak to tak w biały dzień takie rzeczy.

na koniec pracy okazało się, że w mojej kasie brakowało sporo pieniędzy. przełożeni dali mi pół wypłaty i odradzali pracowania z pieniędzmi.

nie miałem z tym problemu, uśmiechałem się i byłem miły.

później zmieniłem zdanie (podobnie wobec literatury wojennej). z jednej strony z powodów doświadczeń życiowych (ale to nie jest szczególnie istotne), a z drugiej – zauważyłem, że odbywa się w takich dziełach coś naprawdę ciekawego (nie odbywa się, jeśli są złe).

jednym z moich ulubionych dzieł tego typu są oczywiście sonety Petrarki, szczególnie w przekładzie Naborowskiego, choć Jalu Kurek, wiadomo, klasa przekład. może kiedyś życie da lekturę oryginału, ale teraz trzeba się cieszyć jak jest.

sam Petrarka był ciekawą postacią. gadał z tymi i tamtymi, robił to i tamto, zawdzięczamy mu różne rzeczy. posługiwał się klasyczną łaciną, nie zwulgaryzowaną, dzięki czemu mógł zadbać o dziedzictwo antyczne. odnajdywał zaginione dzieła, np. listy Cycerona. ale na ten moment przede wszystkim interesuje mnie, co odczytuję w jego dziełach na własny użytek.

tak też mamy ten motyw jego wielkiej miłości do Laury, podobno zapłonął nią w Wielki Piątek 1327 roku. mówię „podobno”, bo nawet Boccaccio podejrzewał, że ona nie istniała. jeśli nie istniała, to duży plusik dla Petrarki, bo ekscytuje mnie mistyfikacja na taką skalę. ostatecznie nawet jeśli istniała, to czy w jego tekstach naprawdę to jest ona? jestem w stanie uwierzyć w monomanię ludzką, jeśli chodzi o materię uczuć i przywiązania, jak i jestem w stanie uwierzyć w chłodny, sprawnie wykoncypowany plan. to i to jest dla mnie valid opcja, przede wszystkim liczy się rezultat, czyli wiersze wręcz somatyczne. człowiek w trakcie ich lektury może przypominać sobie pewne wrażenia związane z jego stanami ciała z czasów zakochania albo można patrzeć na te teksty jak na kłębowiska czy symfonie flaków i żył.

Bez oczu widzę, wołam języka nie mając,
Chcę sam zginąć, a przedsię o ratunek proszę,
Sam siebie nienawidzę, a innych miłuję.

Boleścią się posilam, płacz z śmiechem mieszając,
Jednaki smak, jak w życiu, tak w śmierci, odnoszę —
A w tej doli, o pani! przez cię się znajduję!

(przeł. Daniel Naborowski)

dzisiaj, z powodu kaprysu, przeczytałem utwór figurujący jako Trionfi (co znaczy Triumfy) w wyborze pism Petrarki z Biblioteki Narodowej. zainteresowała mnie forma, bo autor wyboru Kalist Morawski, postanowił część zaprezentować w streszczeniu, część w przekładzie na prozę, a część w formie rymowanej w przekładzie Felicjana Faleńskiego. generalnie rzecz była jedną z większych prac poety w języku włoskim. pisał to dwadzieścia lat, a dziś się raczej o nim nie pamięta. z zamierzenia miał to być poemat alegoryczny na skalę Powieści o Róży, Boskiej Komedii (tak jak Dante pisał go po włosku i tercyną). rzecz składa się z sześciu części (zatytułowanych po łacinie): Triumf miłości, Triumf czystości, Triumf śmierci, Triumf sławy, Triumf czasu, Triumf wieczności i każda z nich, poprzez figury alegoryczne i Laurę, opisuje inny eschatologiczny triumf.

w Triumfie miłości zainteresowała mnie figura Amora. jest sadystą, a lista jego ofiar jest bardzo długa. pokonuje ludzi, bogów, jego kampania okrucieństwa nigdy się nie zatrzymuje i napada na niewinnych ludzi wywołując u nich paskudne limerencje, a i nawet – jako ich skutek – śmierć. Petrarca pisze, że „[Amor] zrodził się z bezczynności i z pożądliwości ludziej”, żeby później zwyciężyć cały świat. w poezji Petrarki, jak i poprzedzających go autorów dolce stil novo (vide: Życie nowe Dante Alighieri) zakochanie brzmi jak zniewalająca konwulsja ciała. następny triumf, Triumf czystości sugeruje, że można uchronić się przed Amorem.

Petrarka pociesza się, że nie tylko on młody niedoświadczony był jego o f i a r ą , ale i bogowie oraz sławni mężowie, jak przekazuje to Kalikst Morawski, przyznaje, że jego cierpienia z powodu obojętności Laury są nieuzasadnione, gdyż jej cnoty odniosły zwycięstwo nad bóstwem, które wydawało się niezwyciężone. Sama Laura w Triumfie Czystości dzięki swojej nieugiętej skromności, cnotliwości i czystości pokonuje Amora oraz jego moc, opartą na wzniecaniu pożądliwości i krępowaniu człowieka przykrym łańcuchem splecionym z łaknień ciała. Dalej rozbrojony bożek zostaje do końca zdewastowany przez szwadron innych cnotliwych kobiet, takich jak Lukrecja, Penelopa itd. itd.

i tutaj disclaimer. na początku myślałem (i pewnie nie tylko ja mogę tak pomyśleć), że to wygląda tak, że u Petrarki faceci warci zapamiętania to politycy, poeci i filozofowie (oprócz tych średniowiecznych), a kobiety to przede wszystkim dziewice i te, które były wierne mężom – stanowczo tak nie jest. wymienia też te, których cnoty nie uszanowano, ale, co ważne, ogólnie wśród kobiet są: Dydona – legendarna założycielka Kartaginy, Septyma Zenoba – królową Palmiry, która zbuntowała się przeciw Rzymowi, Hersilia – jedna z porwanych Sabinek, według legendy mediatorka między Rzymianami a Sabinami, ubóstwiona po śmierci, oraz Judyta – która ocaliła Betulię, zabijając Holofernesa. też wymienił kilku młodych mężczyzn, którzy skutecznie oparli się Amorowi, ale było ich zdecydowanie mniej. przy tej właśnie dysproporcji można się zastanowić, ale mnie to już niespecjalnie interesuje. bardziej mnie zastanawia, jak ewidentnie dyskryminuje średniowiecznych filozofów. napisał przecież całe autobiograficzne Secretum meum jako rozmowę ze św. Augustynem, a jednak nie wymienił go w Triumfach. pewnie miał w tym jakiś cel, ale kto go tam wie.

dobra, dosyć. wracając z tych wycieczek na temat wymieniania tzw. „wybitnych jednostek” poruszę ten temat łaknień ciała jako źródła zniewolenia, bo to mnie najbardziej w tym momencie interesuje. Petrarka wykreował swoją postać jako człowieka do końca skrępowanego uczuciem do Laury, ale i to zniewolenie – tak jak u Dantego – miało prowadzić do poznania wyższych praw o sobie, świecie i – a u nich to przede wszystkim – o Bogu. w Triumfach Laura objawia autorowi, tak jak Beatrycze Dantemu, prawdy na temat kwestii eschatologicznych, ale okupowane to jest cierpieniami duszy i ciała tragicznie zakochanych. Amor jest tyranem, sadystą, a do tego oparcie się jego siłom to wręcz bohaterstwo. napadnie na człowieka, strzeli w niego z łuku i jego ciało zaczyna zatruwać duszę. a wszystko to z bezczynności i pożądliwości, bo – jak już wspomniałem – w Triumfach to właśnie jest źródło narodzin Amora, „karmiony myślami słodkimi, miłymi – stał się bogiem i panem ludzi próżnych”.

przypomina mi się Slaanesh. Slaanesh to jedno z Czterech Bogów Chaosu w uniwersum Warhammer 40,000 i Warhammer Fantasy. Jest bóstwem nadmiaru, ekstazy, rozkoszy, hedonizmu i dekadencji. narodziło się z nadmiaru występnych uczuć i pragnień eldarskiej cywilizacji, co doprowadziło do jej upadku. wyznawcy Slaanesh dążą do ekstremalnych doznań i perfekcji we wszystkim, co robią, często popadając w degenerację. jego demony i kultystów cechuje piękno połączone z groteską. różnica między nimi leży w tym że Amor zmusza człowieka do cierpienia, czym może – ale nie musi – doprowadzić go do walki wewnętrznej, dzięki której osiągnie wyższe poznanie, podczas gdy Slaanesh jest aktywnym dążeniem do przyjemności i nadmiaru, które sama jednostka wybiera. Amor jest w tej interpretacji siłą destrukcyjną, podczas gdy Slaanesh to bóstwo zmysłowości, które oferuje nieustanne zanurzenie w ekstremalnych doznaniach, niekoniecznie wymagając cierpienia, ale pełnej uległości wobec pragnienia. Amor z pożądliwości ludzkiej plecie łańcuchy krępujące nieraz niewinne człowieka, a Slaanesh raczej interesuje rozniecanie ognia pożądania i jątrzenie chorych myśli oraz pragnień zainteresowanych tym ludzi. Amor napada, Slaanesh kusi.

po co mi te nowoczesne porównanie? te skojarzenie pomaga mi coś rozgraniczyć. według Petarki wpada się w sidła Amora przez gnuśność i pożądliwość. można się przed nim obronić będąc cnotliwą osobą, ale jak już się wpadnie, to można i przez to cierpienie dojść do wyższego poznania Boga. a Slaanesh, według prawideł lore’u Warhammera, nie wybiera przypadkiem, tylko kusi i czeka. być może mógłbym tu użyć nieco lepiej trzymającego się decorum figury Szatana, ale nie chcę i chodzi mi przede wszystkim o aspekt pożądania. jeśli Petrarka jest poetą naznaczonym życiowo przez Amora, to takim prawdziwym, żyjącym pisarzem naznaczonym przez Slaanesh jest de Sade, pojeb i zboczeniec.

to ciekawe, że Petrarka jako jeden z modusów swojej twórczości wybiera rozpaczanie nad własną pożądliwością. przecież i tak ostatecznie nie robi nic tym złego, jedynie się samoumartwia, a przy tym to wszystko prowadzi do czegoś, co można by było nazwać językiem Goethego bildungiem, rozwija się i zbliża do Boga. de Sade z kolei wybiera rozjątrzenie pożądliwości, czym doprowadza do obrzydliwych skrajności.

jak teraz sobie przypomnę o tym, że Laura mogła nawet nie istnieć, a Petrarka, poprzez jej figurę, opisał swoje życie jako, że się tak wyrażę: „wędrówkę pielgrzyma przez jego własne namiętności, pożądania, afekty i flaki”, to nachodzi mnie wiele myśli. z jednej strony sporo na temat potencjału tworzenia autofikcji, a z drugiej to jakim ciekawym gatunkiem fikcji mogą być ludzkie emocje. innym bardzo ciekawym utworem spod znaku Amora jest Adon Giambattisty Marino, tak jak Triumfy jest poematem alegorycznym, ale w swojej naturze jest doprowadzony do skrajności. tam pożądanie jest opisane na wiele możliwych sposobów, w tym i jako przestrzeń (Ogród Wenery), ale przy lekturze miałem wrażenie, że każdy taki opis przypomina kłębowisko flaków. to ciekawe, że w twórczości, że tak powiem „amorystycznej” moment zakochania jest chwilą przypomnienia sobie o istnieniu ciała, jego wylewie, zgęstnieniu i rozrostu (w kubek w kubek jak zachorowanie). z tej masy konstruuje się wtedy taki „Ogród Wenery” ze zwisającymi tu i ówdzie łańcuchami, płomieniami itd., ale gdzieś w jego głębi znajdują się wrota prowadzące do boskiego poznania, ale dojdą tam tylko cnotliwi.

w przypadku takiego de Sade’a samo pożądanie jest poznaniem, a jego rozjątrzenie jest realizowaniem kolejnych prawd o świecie. prawdę mówiąc to mi przypomina, jak Robert Pasut w jednym wywiadzie się wypowiadał na temat instytucji małżeństwa – generalnie rzeczywiście zauważał pewne problemy związane z tym, jak małżeństwo funkcjonuje w mieszczańskim społeczeństwie, ale inspiracją do tego było bycie zjebem i degeneratem, krytykowanie instytucji społecznych w tym przypadku miałoby usprawiedliwiać spierdolone zachowania. jak już tak rzucam takie fancy przykłady, to mogę wspomnieć Komedianta ze Strażników Alana Moore’a, on też miał taki genialny modus działania.

no dobra, ale już dość o Slaaneshach, de Sade’ach i Pasuta, teraz może jakieś sensowne zakończenie. niekoniecznie wniosek, bo naprawdę ich nie lubię – uważam, że w tego typu tekstach naprawdę nie są potrzebne, niech czytelnik, czytelniczka czyta uważnie całość, a nie czeka na gotowe. no, Petrarkę lubię, fajny, uważam, że ciekawy i warto czytać nie tylko jego sonety, polecam zapoznać się z jego biografią i takie tam. uczucia, no, są takie różne i można je różnie realizować. dwie figury narodzone z pożądania: Amor i Slaanesh. hm, no właśnie. to ciekawe, jak człowiek w zależności od własnej woli może pociągnąć rzeczy, które mu się przytrafiają. zdarzy mu się pożądanie. może zdarzyć mu się te pożądanie w sposób nieco za duży. co wtedy może zrobić? może chcieć je ogarnąć tak, żeby nie było problemem dla niego i ludzi wokół, dzięki czemu się uczy czegoś mądrego o sobie i świecie. może też uznać, że pożądanie jest zajebiste i zostaje Robertem Pasutem… nie no, kuźwa, mega głupi pomysł takie rozróżnienie. w przypadku obydwu tych wniosków można łatwo wykazać, że są debilne.

zostawię to tak bez wniosku, dobrze?

sam w swojej praktyce poetyckiej nie jestem bardzo odległy od nich stylistycznie. też rozckliwiam się nad kwestiami kultury, nawiązuję do klasyków, cytuję apokryfy biblijne, ale moje motywacje i cele są zupełnie inne. szczególnie mnie to uderzyło, gdy czytałem w nocy wiersze Wencla. paradoksalnie nieraz stylistycznie mi bliżej do niego, niż do kolegów z Krakowa, z którymi debiutowałem. zamierzenie niechlujny, nawiązujący do klasycznych form styl z absurdalnymi zestawieniami. być może mógłbym być świetnym prawicowcem, ale nie kręci mnie ta wizja.

zastanowiło mnie imaginarium Wencla. u Rymkiewicza sytuacje liryczne, obiekty, krajobrazy i nawiązania zawsze były naturalne, nie zaburzały rytmy tekstu i wydawały się takie “jego”. u autora Polonia aeterna (mega twardo idący tytuł btw) nie czuję płynności. jest tak, jakby to wszystko było mu obce. coś jak przy lekturze powieści historycznej, której autor nie czuje swobody twórczej wobec źródeł, na których się opiera.

pomyślałem, że to coś w rodzaju poetyckiego fanfiction na temat polskiej tradycji literackiej. przez skrajność niektórych obrazów historycznych i kwiecistość ich opisów w wierszach w połączeniu ze ściśle konsekwentnym imaginarium literacko-patriotycznym pomyślałem, że przede wszystkim chodzi tu o estetykę; że to nie tyle co produktywny dyskurs literacki, a bardziej jakiś efekt literacki uczestnictwa w jakimś fandomie literatury mesjanistycznej. dlatego mnie to tak porwało, lubię nerdowskie rzeczy z ich sążnistymi, czadowymi estetykami.

czasem zdarza się, że Wencel próbuje przełamać konsekwentność kultywowanej przez siebie estetyki. chociażby w wierszu In hora mortis:

Jeszcze Polska nie zginęła póki my giniemy
póki nasi starsi bracia wędrują do ziemi

tam tajemne biją źródła tryskają strumienie
tam śmierć pada na kolana przed wiecznym istnieniem

tam zabici w ciemnym lesie modlą się za nami
tam powstańcy do Śródziemia idą kanałami

twardo idzie ta postrymkiewiczowska nihilistyczno-patriotyczna dykcja! a szczególnie fraza “tam powstańcy do Śródziemia idą kanałami “. te “Śródziemie” może skonsternować, bo pozornie przychodzi z zupełnie innego porządku, ale uważam, że pojawiło się przez katolickie dziedzictwo Tolkiena. ale i tak pojebuje mnie wyobrażenie powstańców uciekających z Polski do Śródziemia, gdzie z karabinami wędrowaliby przez lasy w mundurach, strzelaliby do trolli i spotkaliby elfy. by się tam dostać:

ścieżka wiedzie przez grób Pański – nie ma innej drogi
trzeba się owinąć w całun biały i czerwony

ten mesjanizm tymi frazami absolutnie pokazuje na co go stać. (czasem zdarza mi się odczytywać sytuacje z mojego życia, bądź polityki poprzez fantastykę. wiele mi to ułatwia. ale nie umiałbym tego tak mocno scalić ze swoją osobą, estetyką i dziedzictwem kulturowym).

w poemacie Imago mundi jest takie coś:

niepełne to istnienie i wiedza-niewiedza
żyjemy przegrywamy i już jest po sprawie
pochłania nas ta pustka która rosła w wierszach
chłód rammstein melancholia ból w prawym kolanie

skąd, kurwa, ten Rammstein? tak, chodzi o zespół Rammstein. ekscytuje mnie wizja człowieka mającego takie refleksje z lecącym gdzieś w tle Rammsteinem. absolutnie dodaje to gęstości, chłodu i mocy temu obrazowi. to tak, jakbym napisał:

życie mi się rozpada moje ręce
i twarz każde ciało staje się do używania
słowa tracą znaczenie skóra piecze
porażki koRn a na koniec limb bizkit1

ostatecznie u Wencla te wstawki nie są arbitralne – to próba aktualizacji używanej przez niego dykcji, sposób na używanie poezji jako mowy jego świadomości. chce mówić obrazami i pojęciami, którymi myśli, ale wiele rozbija się o momenty, gdy “bezmyślnie realizuje kwestie fandomowe” (tak określam sytuacje, w których twórcza realizacja sprowadza się głównie do bezrefleksyjnego odtwarzania kodu społeczności).

za ciężko jest w sytuacjach takich jak wiersz Wołyń 1943:

Ta sama dziewczyna
leży na stole naga
rozdzielona piłą do drewna
na cztery części:

od głowy do pasa
od pasa do kolan
od kolana do stopy
od kolana do stopy

widać że ten kto ją pociął
chciał mieć na stole porządek
jak każdy dobry gospodarz
po powrocie z pola

to liryczna realizacja wzorca powieści historycznej, czyli obrabianie odległych czasowo obrazów, o których autor może jedynie spekulować i fantazjować. w tych sytuacjach nieraz bywa, że autorzy pozwalają sobie na zbyt wiele. tutaj poniosła fantazja i dostajemy obraz wręcz fetyszowo-pornograficzny. taki jak z De Sade’a. mojemu współlokatorowi skojarzyło się to z idiotyczną poezją Tilla Lindemanna (właśnie wokalisty Rammsteina), z tą różnicą, że u Niemca obrazy przemocy i gwałtów dzieją się aktualnie. Wencel może się tu wybraniać wyobraźnią historyczną (choć ja tego nie kupuję). generalnie wśród autorów z jego dyskursów się to kręci cały czas: krew, krew, krew, pustka, wina i ofiary.

jeszcze lubię fragment z jego felietonu z 2013:

Jarosław Marek Rymkiewicz – jak dowodzi jego ostatni wywiad – wciąż czeka na Reytanowski krzyk, „nawet z jakimś małym rozlewem krwi połączony”, słyszalny od Helsinek do Dubrownika. A przecież ten nasz zbiorowy krzyk wybrzmiewa od 10 kwietnia 2010 r. i żaden fantastyczny rozlew krwi nie jest konieczny, byśmy – jako wolni Polacy – odzyskali państwo, podmiotowość w Europie i zdolność kulturowej ekspansji.

krew i ekspansja, proszę państwa. rozlewać tę pieprzoną polską krew na Europę w chuj! niech się zarażą od wampirycznego, polskiego podmiotu itd. itd. możemy obracać oczami, ale w sumie polska fantastyka wampiryczna (tym bardziej uwzględniająca badania opisane w wybitnym Upiorze Łukasza Kozaka) powinna absolutnie być rzeczą. fajnie byłoby oddzielić te wampiryzmy od spraw politycznych, instytucjonalnych i zostawić je w sferach fikcji.

*

oprócz tego bawiłem się tą poezją w ChacieGPT. lubię w ten sposób przyglądać się różnym autorom i sprawdzać na ile ich styl da się realizować poprzez generator. AI wypluwało naprawdę bezlitosne rzeczy, nieraz aż skręcało mnie z zażenowania. chociażby to:

Wiersz łączący style Wojeciecha Wencla i Yung Adisza byłby połączeniem patosu i dekadencji, mistycznej wizji świata z brutalnym realizmem ulicy. Z jednej strony –monumentalne obrazy, sacrum w codzienności, Polska jako przestrzeń metafizycznej walki. Z drugiej – syntetyczny blues, język pełen glitchu, narkotykowego zamglenia i cyfrowego zniekształcenia.

Rymy mogłyby być twarde, wręcz biblijne, ale czasem rozjeżdżałyby się jak radio na słabym sygnale. Bohater wiersza balansowałby między świętością a samozniszczeniem, gdzie modlitwa przeplata się z długiem na Vivus.pl, a aureola to tylko światło latarni nad pustym chodnikiem.

zazwyczaj trzeba powpisywać trochę tych poleceń, promptów, potem precyzować, a czasem samemu poprawić otrzymany tekst, ale dzięki temu technologia może ci dać takie coś, jak to wyżej albo to niżej:

Psalm dla przegranych

Miasto śpiewa betonowym gardłem,
a ja leżę pod blokiem,
licząc gwiazdy jak kreski,
których nie stać mnie już na więcej.

Matka mówiła: Bóg ci pomoże,
ale Bóg nie odbiera,
może zmienił numer,
może siedzi na fentanylu
i też czeka na cud.

Ojciec mówił: wytrzymaj,
więc ćwiczę cierpliwość
w kolejce po metadon,
gdzie wszyscy pachniemy
trochę potem, trochę śmiercią,
trochę nadzieją,
której nie ma.

W radiu mówią, że Polska wstała z kolan,
ale ja ciągle na nich siedzę,
na klatce schodowej,
gdzie prorocy w dresach
wróżą przyszłość z popiołu
po spalonych mostach.

Nie ma wyjścia,
nie ma świętych,
nie ma jutra.
Tylko noc,
która pachnie rozpuszczalnikiem,
i światło latarni,
które wygląda jak aureola,
ale nie moja.

ale dlaczego Adisz? a bo słuchałem go, jak czytałem Wencla. bawiła mnie absolutna rozbieżność i to, że ich świadomości nijak nie miałyby prawa się ze sobą spoktać. oczywiście generator nie umie podołać wszystkiemu. przede wszystkim uładził te dykcje i zrobił coś, co w zasadzie jest językiem wierszy, jakie wybiera się do podręczników języka polskiego dla szkoły średniej. bardzo spodobało mi się to, co wyszło, jak dodałem do promptu pożyczki w vivus.pl i ich maskotę Mr. Hajsa:

Kredyt na wieczność

Życie jest tanie, ale odsetki wysokie,
więc klikam Weź pożyczkę na Vivus.pl,
bo Bóg dał mi wolną wolę,
ale nie dał pieniędzy.

Mr Hajs patrzy na mnie z bannera,
z uśmiechem lichwiarza,
co karmi się desperacją,
i mówi: bracie, to proste,
kasa w 15 minut, oddasz jak będziesz mógł.

A ja nie mogę.
Więc biorę,
bo trzeba czymś zalać dziury w duszy,
bo trzeba czymś nakarmić Bestię,
co budzi się w trzewiach,
szepcze: kup więcej, weź więcej, wciągnij więcej.

Raty spłacam w oddechach,
w chwilach snu,
w latach, które mi policzono jak monety
na dnie pustej kieszeni.
I kiedy windykator przyjdzie po moje jutro,
Mr Hajs już dawno będzie gdzie indziej,
szepcząc komuś innemu:

bracie, to proste.

“bracie, to proste” na końcu sprawiło, że aż musiałem odetchnąć z wrażenia.

Subscribe now